आपल्या समाजात आई-वडिलांना आणि वडीलधाऱ्यांना देव मानण्याची संस्कृती आहे. परंतु अलीकडच्या काळात, मालमत्तेचा वारसा मिळताच आई-वडिलांना आणि भावंडांना रस्त्यावर ढकलण्याच्या आणि वडीलधाऱ्यांकडे दुर्लक्ष करण्याच्या घटना वाढत आहेत. अशीच एक घटना महाराष्ट्रातील लातूर जिल्ह्यात घडली. एका आजीने आपल्या नातवाला त्याच्या आयुष्याच्या शेवटच्या काळात चांगली काळजी घेतली जाईल या विश्वासाने कोट्यवधी रुपयांची जमीन भेट दिली. नंतर, जेव्हा त्याने हार मानली, तेव्हा तिने त्याला कायद्याच्या माध्यमातून धडा शिकवला. तिने फसवणूक करणाऱ्या नातवाला दिलेले भेटपत्र रद्द केले, आपली मालमत्ता परत मिळवली आणि संपूर्ण समाजासाठी एक उदाहरण बनली.

या प्रेरणादायी आणि कायदेशीर लढ्याबद्दलची संक्षिप्त माहिती आणि लेख खालीलप्रमाणे आहे:

### **प्रकरणाबद्दल संक्षिप्त माहिती (नाव आणि पत्ता):**

* **आजीचे नाव:** हौसाबाई लाहाडे

* **वय:** ८९ वर्षे

(जमीन नातू आणि पणतवाच्या नावावर हस्तांतरित करण्यात आली)

* **ठिकाण/गाव:** करसा गाव, लातूर जिल्हा, महाराष्ट्र.

* **मालमत्तेचा तपशील:** ३ हेक्टर (अंदाजे ७.५ एकर) शेतजमीन.

* **निकाल देणारे प्राधिकरण:** ज्येष्ठ नागरिक न्यायाधिकरण, लातूर.

### **अविश्वासू आजी: मालमत्ता मिळाल्यानंतर बदललेला नातू!**

ही एखाद्या चित्रपटाची कथा नाही, तर आपल्या डोळ्यांसमोर घडलेले एक कठोर वास्तव आहे. लातूर जिल्ह्यातील करसा गावातील रहिवासी असलेल्या ८९ वर्षीय हौसाबाई लाहाडे यांना वृद्धापकाळामुळे त्यांच्या अखेरच्या दिवसांत प्रेम, काळजी आणि आधाराची गरज होती. आपण वृद्ध झालो आहोत आणि आता नातवाची काळजी घेण्याची जबाबदारी आपल्यावर आली आहे, हे लक्षात आल्यावर त्या आजीने एक मोठा भावनिक निर्णय घेतला. त्यांनी ७.५ एकर (३ हेक्टर) शेतजमीन नोंदणीकृत दानपत्राद्वारे आपल्या नातवाच्या आणि पणतवाच्या नावावर हस्तांतरित केली.

मालमत्तेचे हस्तांतरण करताना, आजीचा हा ठाम विश्वास आणि करार होता की, “माझ्या नातवंडांनी माझ्या शेवटच्या दिवसांत माझी प्रेमाने काळजी घ्यावी आणि माझ्या राहण्याचा व वैद्यकीय खर्चाचा भार उचलावा.” तथापि, मालमत्तेची कागदपत्रे हातात येताच आणि महसूल नोंदींमध्ये नाव बदलताच (फेरफार), नातवाचे खरे स्वरूप समोर आले. जमीन आपली झाल्याबरोबर त्याने आजीची काळजी घेणे पूर्णपणे थांबवले. वृद्धापकाळाने त्रस्त असलेल्या आजीकडे किमान गरजाही न पुरवता दुर्लक्ष केले गेले. आपली चूक आणि नातवाचा स्वार्थी स्वभाव लक्षात यायला आजीला फार वेळ लागला नाही.

### **न्यायासाठी लढणारी ८९ वर्षीय ज्येष्ठ नागरिक**

आपल्याच रक्ताच्या भावंडांकडून अन्याय झालेल्या हौसाबाई अश्रू ढाळून लपल्या नाहीत. ८९ वर्षांच्या असूनही, आत्मसन्मानाने जगण्याचा त्यांचा दृढनिश्चय होता. त्यांनी तात्काळ कायद्याचा आधार घेण्याचे ठरवले. त्यांनी ‘पालक आणि ज्येष्ठ नागरिक निर्वाह व कल्याण अधिनियम, २००७’ अंतर्गत लातूर येथील ज्येष्ठ नागरिक न्यायाधिकरणात तक्रार दाखल केली.

हा कायदेशीर लढा सुमारे साडेतीन वर्षे चालला. या काळात, आजीने न्यायाधिकरणासमोर धैर्याने सर्व काही समजावून सांगितले की, तिच्या नातवाने तिच्यावर कसा अन्याय केला, तिची मालमत्ता कशी हडपली आणि तिची कशी उपेक्षा केली.

**कायदेशीर चाचे: दानपत्र रद्द!**

या प्रकरणाची संपूर्ण सुनावणी घेणाऱ्या न्यायाधिकरणाच्या अध्यक्षा, रोहिणी नरहे-विरोळे यांनी अलीकडेच (जून २०२६ मध्ये) एक ऐतिहासिक निकाल दिला. “ज्येष्ठ नागरिकांची काळजी घेणे आणि त्यांना आधार देणे हे केवळ नैतिक कर्तव्य नाही. जर वडीलधाऱ्यांकडून मालमत्ता भेट म्हणून स्वीकारताना अशी आश्वासने दिली गेली असतील, तर ती एक अनिवार्य अट आहे जी कायदेशीररित्या पूर्ण केलीच पाहिजे,” असे त्यांनी निकालात स्पष्ट केले.

नातवाने आपल्या आजीची काळजी न घेऊन कायद्यातील तरतुदींचे उल्लंघन केल्याचे आढळून आल्यानंतर, न्यायाधिकरणाने खालील कठोर आदेश जारी केले:

१. **दानपत्र रद्द करणे:** नातवाच्या नावावर केलेले ७.५ एकर जमिनीचे दानपत्र पूर्णपणे रद्द करण्यात आले.

२. **हक्कांची पुनर्स्थापना:** महसूल नोंदींमधून नातवाचे नाव काढून टाकण्यात आले आणि जमिनीची संपूर्ण मालकी आजी हौसाबाई यांच्या नावावर परत हस्तांतरित करण्याचे आदेश देण्यात आले.
३. **शासकीय लाभांची परतफेड:** वादग्रस्त कालावधीत त्या जमिनीवर नातवाला मिळालेला पीक विमा, शासकीय अनुदान आणि इतर सर्व आर्थिक लाभ व्याजासह आजीच्या बँक खात्यात जमा करण्याचे आदेश देण्यात आले.

४. **हस्तक्षेपावर बंदी:** नातवाला सक्त ताकीद देण्यात आली की, त्याने भविष्यात आजीच्या मालमत्तेत किंवा तिच्या वैयक्तिक आयुष्यात कोणत्याही प्रकारे हस्तक्षेप करू नये किंवा तिला त्रास देऊ नये.

### **या घटनेतून सर्वसामान्यांसाठी काय धडा आहे?**

वृद्धांना मालमत्तेसाठी फसवणाऱ्या लोकांसाठी ही घटना एक मोठा इशारा आहे. ज्येष्ठ नागरिकांनी आपली मालमत्ता मुलांच्या किंवा नातेवाईकांच्या नावे हस्तांतरित करताना सावधगिरी बाळगली पाहिजे. तज्ज्ञ वकिलांच्या मते, जेव्हा एखादी वृद्ध व्यक्ती हयातीत कोणाला तरी दानपत्र किंवा इतर कोणतेही हस्तांतरणपत्र लिहिते, तेव्हा त्यात एक कायदेशीर कलम समाविष्ट करणे अनिवार्य आहे, ज्यात म्हटले आहे की **”माझ्या शेवटच्या दिवसांपर्यंत माझी प्रेमाने काळजी घेतली पाहिजे, माझे पालनपोषण केले पाहिजे आणि माझ्या वैद्यकीय खर्चाची सोय केली पाहिजे. जर असे केले नाही, तर हे दानपत्र आपोआप रद्द होईल.”** असे केल्याने, भविष्यात जर मुलांनी मालमत्ता सोडून दिली, तर त्यांना २००७ च्या कायद्यानुसार ती मालमत्ता अगदी सहज आणि लवकर परत मिळू शकते.

८९ वर्षीय हौसाबाई आजीने दिलेला हा लढा आणि त्यांना मिळालेल्या न्यायाने समाजात दुर्लक्षित असलेल्या हजारो वृद्ध लोकांना नवी आशा आणि धैर्य दिले आहे. हा निकाल याचा पुरावा आहे की न्यायाची देवी वृद्धांच्या हातात हात धरून आहे.