देशाच्या सर्वोच्च घटनात्मक पदावरील व्यक्तीची सुरक्षा आणि त्यांच्या दैनंदिन व्यवस्थापनाची जबाबदारी सांभाळणे हा कोणत्याही लष्करी अधिकाऱ्यासाठी अत्यंत मानाचा क्षण असतो. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांचे ‘एड-डी-कॅम्प’ (ADC) म्हणून सलग तीन वर्षे सेवा बजावणारे माजी स्पेशल फोर्सेस अधिकारी मेजर ऋषभ सिंग सांब्याल यांनी या पदावर असताना करावी लागणारी कठोर कर्तव्ये आणि त्यासाठी दिलेले वैयक्तिक बलिदान यावर प्रथमच भाष्य केले आहे.

युट्यूबवर प्रसिद्ध असलेल्या राज शमानी यांच्या ‘फिगरिंग आऊट’ या पॉडकास्टला दिलेल्या विशेष मुलाखतीत ऋषभ सिंग सांब्याल यांनी आपल्या लष्करी आयुष्यातील भावनिक आणि वैयक्तिक संघर्षाचा उलगडा केला.

“सामान्य माणसासारखे फिरण्याचे स्वातंत्र्य नव्हते”

राष्ट्रपतींच्या सुरक्षा ताफ्यात आणि अत्यंत शिस्तबद्ध वातावरणात तीन वर्षे घालवताना आपले वैयक्तिक आयुष्य पूर्णपणे बाजूला ठेवावे लागल्याचे सांब्याल यांनी सांगितले. ते म्हणाले, “राष्ट्रपतींचे ADC म्हणून सेवा बजावत असताना मला एका सामान्य माणसासारखा मोकळा श्वास घेता आला नाही किंवा आयुष्याचा आनंद लुटता आला नाही. हे सर्व एका अत्यंत जबाबदार आणि मानाच्या पदाची किंमत म्हणून मी स्वीकारले होते.”

लष्करातील प्रदीर्घ सेवेनंतर आणि राष्ट्रपतींच्या ताफ्यातील तीन वर्षांच्या अनुभवानंतर, सांब्याल यांनी लष्करी सेवेतून निवृत्ती घेण्याचा कठीण निर्णय घेतला. “हा निर्णय घेणे माझ्यासाठी अत्यंत क्लेषदायक होते, मात्र वैयक्तिक आयुष्याचा संपूर्ण बळी देऊन पुढे जाणे शक्य नव्हते,” असे त्यांनी नमूद केले.

‘लग्न करण्याचीही परवानगी नव्हती’

या मुलाखतीतील सर्वात चक्रावणारा आणि भावनिक टप्पा म्हणजे त्यांच्या लग्नाबाबतचा खुलासा. राष्ट्रपतींच्या एडीसी (ADC) पदाच्या नियमांविषयी सांगताना सांब्याल म्हणाले, “मी अजूनही अविवाहित आहे, कारण राष्ट्रपतींचे ADC म्हणून कार्यरत असताना विवाह न करण्याचा एक नियम असतो. मला माझ्या कुटुंबापासून पूर्णपणे दूर राहावे लागले. माझ्या मते, हे माझ्या आयुष्यातील सर्वात मोठे बलिदान आहे.”

“या नोकरीत असताना तुम्हाला तुमचे स्वतःचे खाजगी आयुष्य उरत नाही. मी माझ्या कर्तव्यासाठी ही फार मोठी किंमत मोजली आहे,” अशा शब्दांत त्यांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या.

राष्ट्रपती मुर्मू यांच्यात दिसली स्वतःच्या आईची सावली

एकीकडे या पदाने वैयक्तिक स्वातंत्र्यावर मर्यादा आणल्या असल्या, तरी दुसरीकडे राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्यासोबतचे नाते अत्यंत कौटुंबिक आणि मायेचे राहिले, असे सांब्याल यांनी आवर्जून सांगितले.

आपल्या आठवणींना उजाळा देताना ते म्हणाले, “२०१४ सालापासून लष्करी सेवेमुळे मी माझ्या स्वतःच्या आईसोबत जास्त वेळ घालवू शकलो नव्हतो; वर्षातून काही दिवसच घरी जाणे व्हायचे. परंतु, जेव्हा मी पहिल्यांदा राष्ट्रपती मुर्मू यांना भेटलो, तेव्हा मला माझी आईच समोर उभी असल्याचा भास झाला. त्या अत्यंत मातृवत आणि कौटुंबिक स्वभावाच्या आहेत. त्यांनी मला आणि इतर एडीसी अधिकाऱ्यांना दिलेल्या प्रेमामुळे मला स्वतःच्या आईची उणीव कधी भासली नाही.”

सैनिकाचे आयुष्य

ऋषभ सिंग सांब्याल यांच्या या मुलाखतीने सैनिकी गणवेशामागील एका वेगळ्या सत्यावर प्रकाश टाकला आहे. देशातील सर्वोच्च पदावर असलेल्या व्यक्तीची अहोरात्र सेवा करताना स्वतःच्या इच्छा, आकांक्षा आणि कौटुंबिक सुखाचा त्याग कसा करावा लागतो, हेच सांब्याल यांच्या या प्रवासातून समोर आले आहे.