वाशिम : पावसाने जवळपास महिनाभर दडी मारल्याने शेंगा लागलेल्या सोयाबीन पिकाच्या उत्पादनावर संकट ओढवले असतानाच बाजारातील दरात मोठी घसरण झाली आहे. नवीन सोयाबीनचा हंगाम अवघ्या महिनाभरावर आला असताना दर नरमल्याने शेतकऱ्यांच्या अपेक्षांवर पाणी फिरण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

गेल्या २० दिवसांत सोयाबीनच्या दरात क्विंटलमागे सुमारे ८०० ते १ हजार रुपयांची घसरण झाली असून, काही दिवसांपूर्वी ६ हजार ९०० रुपयांपर्यंत पोहोचलेला कमाल दर आता ६ हजार १२५ रुपयांपर्यंत खाली आला आहे. दर घसरल्याने बाजारातील आवकेतही मोठी घट झाल्याचे चित्र आहे.

२० दिवसांत तब्बल ८५० रुपयांची घसरण

वाशिम बाजार समितीत सोमवारी सोयाबीनला ५ हजार ५३० ते ६ हजार १२५ रुपये प्रतिक्विंटल दर मिळाला. दिवसभरात सुमारे १ हजार ८०० क्विंटल सोयाबीनची आवक झाली. मात्र, २० दिवसांपूर्वी याच बाजार समितीत कमाल दर ६ हजार ९०० रुपयांपर्यंत पोहोचला होता. त्यावेळी आवकही मोठी होती.

दराची तुलना केली असता, २० दिवसांत कमाल दरात सुमारे ७७५ रुपयांची घट झाली आहे. बाजारातील इतर केंद्रांवरही सोयाबीनच्या दरात नरमाई दिसून येत आहे.

दर घसरताच आवकेतही मोठी घट

दर कमी होत असल्याने शेतकऱ्यांनी सोयाबीनची विक्री काही प्रमाणात थांबविल्याचे बाजारातील आवकेवरून दिसून येते. वाशिम बाजार समितीत २० दिवसांपूर्वी सुमारे ५ हजार क्विंटल आवक झाली होती. आता ही आवक घटून १ हजार ८०० क्विंटलवर आली आहे.

दरात घसरण आणि आगामी हंगामातील उत्पादनाबाबतची अनिश्चितता यामुळे शेतकरी सध्या बाजाराच्या हालचालीवर लक्ष ठेवून आहेत.

विविध बाजार समित्यांमध्ये दराची स्थिती

२० दिवसांपूर्वीची स्थिती

जागतिक बाजाराचाही दरावर दबाव

अमेरिका आणि ब्राझीलसारख्या प्रमुख सोयाबीन उत्पादक देशांमध्ये उत्पादन वाढण्याचा अंदाज असल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दरावर दबाव आहे. त्याचा परिणाम भारतीय बाजारावरही होत आहे.

याशिवाय सोयापेंडच्या दरातील घसरण आणि निर्यातीतील मंदी यामुळे देशांतर्गत सोयाबीन बाजारातील समीकरणे बदलत आहेत. पशुखाद्याच्या वाढत्या किमती आणि जनुकीय बदल केलेल्या सोयापेंडच्या आयातीसाठी पोल्ट्री उद्योगाकडून सुरू असलेल्या प्रयत्नांचाही देशांतर्गत बाजारावर परिणाम होत असल्याचे बाजारातील जाणकारांचे म्हणणे आहे.

नवीन हंगामात आवक वाढल्यास दरावर आणखी दबाव?

नवीन सोयाबीन बाजारात येण्यास अवघा महिनाभराचा कालावधी शिल्लक आहे. हंगाम सुरू झाल्यानंतर एकाच वेळी मोठ्या प्रमाणात सोयाबीन बाजारात आल्यास आवक वाढण्याची शक्यता आहे. आवक वाढली आणि त्याचवेळी बाजारातील मागणी अपेक्षेइतकी राहिली नाही, तर दरावर आणखी दबाव निर्माण होऊ शकतो.

त्यामुळे शेतकऱ्यांनी संपूर्ण उत्पादन एकाच वेळी बाजारात न आणता टप्प्याटप्प्याने विक्रीचे नियोजन करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

पावसाच्या खंडामुळे उत्पादनाची चिंता

वाशिम जिल्ह्यासह परिसरात गत महिनाभरापासून पावसाने हुलकावणी दिल्याने शेंगा लागलेल्या सोयाबीन पिकावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. पावसाच्या दीर्घ खंडामुळे दाणे भरण्याच्या अवस्थेतील पिकाला फटका बसण्याची भीती शेतकऱ्यांना आहे.

एकीकडे उत्पादन घटण्याची चिंता, तर दुसरीकडे बाजारभावातील घसरण, अशा दुहेरी संकटात सोयाबीन उत्पादक सापडला आहे. आगामी काळात पाऊस, नवीन सोयाबीनची आवक, आंतरराष्ट्रीय बाजारातील दर आणि सरकारी धोरणे यावर सोयाबीनच्या बाजारभावाची दिशा ठरणार आहे.

आयात-निर्यात धोरणाकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष

सोयाबीन तसेच सोयाबीनपासून तयार होणाऱ्या सोयापेंड आणि खाद्यतेलाच्या बाजारभावावर केंद्र सरकारचे आयात-निर्यात धोरण महत्त्वाचे ठरते. खाद्यतेल व सोयापेंडच्या आयात-निर्यातीबाबत केंद्राकडून होणाऱ्या निर्णयांमुळे देशांतर्गत मागणी-पुरवठ्याचे गणित बदलू शकते.

त्यामुळे आगामी काळात केंद्र सरकारच्या आयात-निर्यात धोरणाकडे सोयाबीन उत्पादकांचे लक्ष लागले आहे.

शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे

नवीन हंगामात एकाच वेळी मोठी आवक झाल्यास दरावर दबाव येण्याची शक्यता असल्याने बाजारभावाचा अंदाज घेऊन टप्प्याटप्प्याने विक्री करणे आणि साठवणुकीची क्षमता असल्यास योग्य भावाची प्रतीक्षा करणे, हा पर्याय शेतकरी विचारात घेऊ शकतात.