कर्नाटक अन्न सुरक्षा आणि औषध प्रशासन विभागाने (FDA) बनावट औषधांच्या कथित पुरवठा आणि वितरणाशी संबंधित प्रकरणात मोठी कारवाई केली आहे. बिदाडी येथील फार्महाऊसमध्ये उघडकीस आलेल्या कथित बनावट औषधांच्या रॅकेटप्रकरणी FDAने 16 फार्मसींचे परवाने रद्द, तर 8 फार्मसींचे परवाने निलंबित केले आहेत. ही कारवाई 18 ऑगस्ट रोजी FDAच्या ड्रग एन्फोर्समेंट विंगने बिदाडीतील कुरुबारकेरनाहल्ली येथील एका फार्महाऊसवर टाकलेल्या छाप्यानंतर करण्यात आली. या छाप्यात अधिकाऱ्यांनी बनावट औषधे, पॅकेजिंग साहित्य आणि औषध भरण्यासाठी वापरली जाणारी यंत्रसामग्री जप्त केली होती. जप्त करण्यात आलेल्या साहित्याची अंदाजे किंमत 5.05 कोटी रुपये असल्याचे FDAने सांगितले.

स्वस्त औषधे महागड्या ब्रँडच्या नावाने विकल्याचा आरोप

FDAच्या प्राथमिक तपासात या फार्महाऊसचा वापर औषधांचे बेकायदेशीर पद्धतीने पुन्हा पॅकिंग आणि रिलेबलिंग करण्यासाठी केला जात असल्याचे समोर आले आहे. इतर राज्यांमधून कमी किमतीची औषधे खरेदी करून ती नव्या कुप्यांमध्ये भरली जात होती आणि त्यावर बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या महागड्या, जीवनरक्षक औषधांचे लेबल लावले जात असल्याचा आरोप आहे.

यामध्ये Pfizerसह इतर बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या उत्पादनांची बनावट लेबले वापरल्याचे तपासात आढळले. बनावट लेबलवरील QR कोड आणि स्कॅनिंग कोड काम करत नसल्याचेही FDAने सांगितले.

24 परवान्यांवर कारवाई

कर्नाटक FDAने जारी केलेल्या माहितीनुसार, एकूण 24 परवान्यांवर कारवाई करण्यात आली आहे. त्यापैकी 16 परवाने रद्द करण्यात आले असून 8 परवाने निलंबित करण्यात आले आहेत. FDAच्या म्हणण्यांनुसार बनावट औषधांची विक्री आणि पुरवठा केल्याच्या आरोपांशी संबंधित किरकोळ आणि घाऊक विक्रेत्यांवर ही कारवाई करण्यात आली आहे.

5.05 कोटींचे साहित्य जप्त

छापेमारीदरम्यान मोठ्या प्रमाणात बनावट औषधे आणि संबंधित साहित्य जप्त करण्यात आले. यामध्ये CEFIAVIGENT 2.5 injectionच्या 5,640 कुप्या, HIZLAM injectablesच्या 1,531 कुप्या आणि Pfizerचे लेबल असलेल्या EMBLAVEOच्या 264 कुप्या यांचा समावेश आहे.

याशिवाय इतर इंजेक्शनची औषधे, कालबाह्य झालेल्या औषधांचे 30 बॉक्स, इंजेक्शन भरण्याची यंत्रसामग्री तसेच बनावट लेबले आणि शिक्केही जप्त करण्यात आले. जप्त केलेल्या संपूर्ण साहित्याची अंदाजे किंमत 5.05 कोटी रुपये असल्याचे FDAने सांगितले.

FDAने संबंधित औषधांच्या बॅच क्रमांकांनाही आपल्या पोर्टलवर ब्लॉक केले आहे. त्यामुळे या बॅचमधील औषधांची पुढील विक्री किंवा वितरण रोखण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे.

औषधांचे नमुने प्रयोगशाळेत पाठवले

जप्त करण्यात आलेल्या औषधांचे नमुने सरकारी प्रयोगशाळेत तपासणीसाठी पाठवण्यात आले आहेत. या औषधांची रासायनिक रचना, निर्जंतुकीकरणाची स्थिती आणि औषधाची प्रभावीता तपासली जाणार आहे. या प्रकरणातील तपास पुढे सुरू असून, 16 किरकोळ आणि घाऊक विक्रेत्यांचे परवाने रद्द करण्यात आले आहेत, तर आठ परवाने निलंबित करण्यात आले आहेत. बेंगळुरू ग्रामीण जिल्ह्यातील नेलमंगळा येथील केम्पलिंगनहळ्ळी परिसरातील Pfizer C&F Depotचाही परवाना निलंबित करण्यात आला आहे.

ड्रग्स अँड कॉस्मेटिक्स कायद्यांतर्गत गुन्हे दाखल

FDAने या प्रकरणात Drugs and Cosmetics Act, 1940 अंतर्गत फौजदारी कारवाई सुरू केली आहे. विभागाने संबंधित औषधांना कायद्याच्या कलम 17B अंतर्गत बनावट औषधे म्हणून वर्गीकृत केले आहे. बनावट औषधांची निर्मिती, विक्री, साठवणूक किंवा वितरण यासंबंधीच्या गुन्ह्यांसाठी कलम 27 अंतर्गत कारवाईची तरतूद आहे.

या प्रकरणाचा तपास विशेष तपास पथकाकडून (SIT) सुरू आहे. या रॅकेटची संपूर्ण पुरवठा साखळी शोधणे आणि या कथित रॅकेटमध्ये आणखी कोण कोण सहभागी आहे, याचा तपास SIT करत आहे.

नागरिकांना FDAचा महत्त्वाचा सल्ला

कर्नाटक FDAने नागरिकांना केवळ परवानाधारक मेडिकल स्टोअर्समधूनच औषधे खरेदी करण्याचे आवाहन केले आहे. औषध खरेदी करताना वैध बिल घेण्याचा आग्रहही करण्यात आला आहे. औषधांच्या पॅकेजिंगमध्ये संशयास्पद बाब आढळल्यास किंवा पॅकेजवरील QR कोड स्कॅन होत नसल्यास नागरिकांनी औषध अंमलबजावणी अधिकाऱ्यांना त्याची माहिती द्यावी, असेही FDAने सांगितले आहे.

आरोग्यमंत्र्यांकडून मोठ्या नेटवर्कचा दावा

या कारवाईवर प्रतिक्रिया देताना कर्नाटकचे आरोग्यमंत्री यू. टी. खादर यांनी तपासात मोठ्या प्रमाणावर पसरलेले नेटवर्क उघड झाल्याचे सांगितले. या रॅकेटचे संबंध इतर राज्यांमध्येही असल्याचे तपासातून समोर आल्याचे त्यांनी म्हटले. Pfizer कंपनीने सरकारला सहकार्य केले नसल्याचा आरोपही खादर यांनी केला. मात्र कंपनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील असली तरी तपासाचा भाग म्हणून तिचा साठाही जप्त करण्यात आल्याचे त्यांनी सांगितले.

सरकारी रुग्णालयांना पुरवण्यात आलेली औषधे सुरक्षित असल्याचे खादर यांनी स्पष्ट केले. SITचा अहवाल आल्यानंतर या प्रकरणातील आणखी तपशील समोर आणला जाईल, असे त्यांनी सांगितले. आम्ही मोठ्या प्रमाणावर पसरलेले नेटवर्क शोधून काढले आहे. आम्ही या नेटवर्कचा इतर राज्यांमधील संबंधही शोधला आहे. ते कोणीही असोत, कितीही मोठे असोत, आम्ही कोणालाही सोडणार नाही.