Maha Shivratri : शंभु महादेवाची प्रसिद्ध 12 ज्योतिर्लिंग कुठे-कुठे आहेत, प्रत्येकाची खास वैशिष्टे-धार्मिक महत्त्व…
शंभू महादेवाची 12 ज्योतिर्लिंगे ही भारतातील सर्वात पवित्र तीर्थस्थाने मानली जातात. शिवपुराणानुसार, ही ती ठिकाणे आहेत जिथे भगवान शिव स्वतः तेजस्वी प्रकाशस्तंभाच्या स्वरूपात प्रकट झाले होते.
प्रत्येक ज्योतिर्लिंग हे शंभुशंकराच्या वेगवेगळ्या रूपाचे आणि शक्तीचे प्रतीक आहे. महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने आज आपण 12 ज्योतिर्लिंगे, त्यांचे स्थान आणि त्यांची वैशिष्ट्ये जाणून घेऊ.
1. सोमनाथ ज्योतिर्लिंग – गुजरात (सौराष्ट्र)
हे भारतातील पहिले ज्योतिर्लिंग मानले जाते. समुद्राच्या काठी वसलेले हे मंदिर इतिहासात अनेक वेळा पुनर्निर्मित झाले आहे.2. मल्लिकार्जुन – श्रीशैलम (आंध्र प्रदेश)
हे शिव आणि शक्ती या दोघांचे संयुक्त पवित्र धाम मानले जाते. महाशिवरात्रीचा उत्सव येथे अत्यंत भव्य स्वरूपात साजरा होतो.3. महाकालेश्वर – उज्जैन (मध्य प्रदेश)
याला काळाचा स्वामी मानले जाते. येथील भस्म आरती जगप्रसिद्ध असून महाकालेश्वराचे दर्शन विशेष मानले जाते.4. ओंकारेश्वर – खंडवा (मध्य प्रदेश)
नर्मदा नदीच्या पात्रात ॐ आकाराच्या बेटावर हे मंदिर वसलेले आहे, म्हणूनच याला ओंकारेश्वर असे नाव पडले आहे.
5. वैद्यनाथ – देवघर (झारखंड)
येथे शिवाच्या वैद्य रूपाची पूजा केली जाते. असे मानले जाते की येथे दर्शन घेतल्याने रोगांपासून मुक्ती मिळते.6. भीमाशंकर – पुणे (महाराष्ट्र)
असे म्हटले जाते की येथे शिवाने भीम नावाच्या राक्षसाचा वध केला होता. हे मंदिर पश्चिम घाटातील दाट जंगलात वसलेले आहे.7. रामेश्वरम – तामिळनाडू
येथे भगवान रामाने स्वतः शिवलिंगाची स्थापना केली होती, म्हणून रामेश्वरम हे अत्यंत पवित्र मानले जाते.8. नागेश्वर – द्वारका (गुजरात)
हे नागांचा स्वामी असलेल्या शिवाचे स्वरूप आहे. पुराणात या स्थानाचा उल्लेख दारुकावन असा केला आहे.
9. काशी विश्वनाथ – वाराणसी (उत्तर प्रदेश)
मोक्षाची नगरी काशीमध्ये हे मंदिर असून, येथे शिव स्वतः आपल्या भक्तांना मुक्ती देतात अशी श्रद्धा आहे.10. त्र्यंबकेश्वर – नाशिक (महाराष्ट्र)
येथे गोदावरी नदीचा उगम झाला आहे. या ज्योतिर्लिंगाचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या तिन्हींचे प्रतीक असलेली तीन लहान लिंगे आहेत.11. केदारनाथ – रुद्रप्रयाग (उत्तराखंड)
हिमालयाच्या कुशीत वसलेले हे अत्यंत दिव्य स्थान आहे. हे ज्योतिर्लिंग चार धाम यात्रेतही समाविष्ट आहे.12. घृष्णेश्वर – संभाजीनगर/एलोरा (महाराष्ट्र)
हे 12 वे आणि शेवटचे ज्योतिर्लिंग मानले जाते. हे मंदिर जगप्रसिद्ध वेरूळ लेणींजवळ स्थित आहे.ज्योतिर्लिंगांची खास वैशिष्ट्ये – ही सर्व ज्योतिर्लिंगे स्वयंभू मानली जातात, म्हणजेच ती स्वतः प्रकट झाली आहेत. या स्थानांची यात्रा केल्याने मोक्ष मिळतो, पापांचा नाश होतो आणि मानसिक शांतता लाभते. प्रत्येक ज्योतिर्लिंग हे काळ, प्रकाश, शक्ती, करुणा आणि रक्षक अशा वेगवेगळ्या रूपांचे प्रतीक आहे.
